Zakład Intersekcjonalnych Badań Społecznych

Obszary badawcze

  • Studia nad małżeństwem i rodziną ujmowane z punktu widzenia: demograficznego, socjologicznego i feministycznego
  • Studia w zakresie feminizmu i gender studies, m.in. feministyczne nurty badawcze; cywilizacje Bliskiego Wschodu w perspektywie feministycznej i postkolonialnej; płeć i seksualność, prawne konteksty płci i seksualności, seksualne obywatelstwo, prawa reprodukcyjne, praca seksualna; nierówności społeczne i doświadczenie dyskryminacji, perspektywa intersekcjonalna; równość płci, polityki równości płci, równość płci w nauce
  • Migracje międzynarodowe, rodziny transnarodowe, migracje kobiet, migracje dzieci, mobilność edukacyjna, polityki handlu ludźmi
  • Studia nad niepełnosprawnościami
  • Socjologia młodzieży i studia nad wchodzeniem w dorosłość, polityka młodzieżowa, praca z młodzieżą (youth work), systemy edukacji w Polsce i na świecie
  • Obywatelstwo i demokracja, ruchy społeczne, aktywizm i społeczeństwo obywatelskie
  • Biopolityki, polityki zdrowotne i obywatelstwo (społeczne studia nad HIV/AIDS)

Pracowniczki

Doktorantki i doktoranci

  • mgr Anna Bednarczyk
  • mgr Jan Klakla
  • mgr Radosław Nawojski
  • mgr Marzena Ples
  • mgr Anna Wróblewska

Współpracowniczki

  • dr Katarzyna Wojnicka
  • dr Agnieszka Małek
  • dr Małgorzata Krywult
  • dr Paula Pustułka

Obecnie realizowane projekty

  • MIC. Men in Care: Workplace support for caring masculinities, EaSi Progress, Komisja Europejska, 2019-2022 (kierowniczka projektu dr Marta Warat, badaczka dr Ewa Krzaklewska)
  • ACT. Communities of Practice for Accelerating Gender Equality and Institutional Change in Research and Innovation across Europe, Horizon 2020, 2018-2021 (kierowniczka projektu dr Ewa Krzaklewska, badaczki dr Marta Warat, mgr Ewelina Ciaputa, dr Paulina Sekuła) - http://act-on-gender.eu/
  • CHILD-UP. Children Hybrid Integration: Learning Dialogue as a way of Upgrading Policies of Participation (Horizon 2020), 2019-2022 (prof. Krystyna Slany, dr Marta Wart, dr Justyna Struzik, dr Magdalena Ślusarczyk) - https://socjologia.uj.edu.pl/child-up
  • TRACKs. Transition Children and Kindergarten, Erasmus+, 2017-2020 (kierowniczka projektu: dr Magdalena Ślusarczyk)
  • Disentangling European HIV/AIDS Policies: Activism, Citizenship and Health EUROPACH, Międzynarodowy, HERA– Humanities in the European Research Area, 2016-2019 (kierowniczka projektu dr Agata Dziuban, staż podoktorski - dr Justyna Struzik)
  • Mobilizacja społeczna na rzecz praw kobiet świadczących usługi seksualne w Polsce w kontekście transnarodowym, Narodowe Centrum Nauki, nr 016/23/N/HS6/00799, 2017-2019 (kierowniczka projektu mgr Anna Ratecka)
  • Niepełnosprawność, macierzyństwo, opieka. Autonomia reprodukcyjna i doświadczenia macierzyństwa kobiet z niepełnosprawnościami w Polsce. Narodowe Centrum Nauki, nr 2015/19/N/HS6/00789, 2016-2019 (kierowniczka projektu mgr Agnieszka Król, opieka naukowa dr hab. Beata Kowalska)

Zakończone projekty zespołowe

  • GENERA. Gender Equality Network in European Research Area, Horizon 2020, 2015-2018 - https://genera-project.com/
  • ABC of Youth Work. Erasmus+, Unia Europejska. 2016-2018 - http://abc-of-youthwork.eu/
  • TRANSFAM. Doing family in transnational context. Demographic choices, welfare adaptations, school integration and every-day life of Polish families living in Polish- Norwegian transnationality, Fundusze Norweskie, 2013-2016 - http://www.transfam.socjologia.uj.edu.pl/
  • GEQ. Gender Equality and Quality of Life. How gender equality can contribute to development in Europe. A study of Poland and Norway, we współpracy z Center for Gender Research (Oslo University), Collegium Medicum UJ i HELSAM (Oslo University), Fundusze Norweskie, 2013-2016 - http://www.geq.socjologia.uj.edu.pl/
  • Od kompleksowej diagnozy sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce do nowego modelu polityki społecznej wobec niepełnosprawności - Moduł VI Genderowy wymiar niepełnosprawności, we współpracy z AGH, PFRON 2012-2013
  • Równe Traktowanie Standardem Dobrego Rządzenia, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania, Kapitał Ludzki, 2010-2011
  • FeMiPol. 6 Framework Programme EU GRANT: Integration of Female ImMigrants in Labour Market and Society. Policy Assessment and Policy Recommendations, 2006-2008

Współpraca

  • Academic Network of European Disability Experts (ANED) – ekspertka Agnieszka Król
  • Agder Research, Kristiansand, Norwegia Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie
  • Centre for Gender Research, Uniwersytet w Oslo
  • Centrum Studiów Międzynarodowych, Warszawa
  • Fundacja Autonomia
  • Fundacja Przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu La Strada
  • Fundacja Przestrzeń Kobiet
  • Instytut Europeistyki UJ
  • Instytut Spraw Publicznych
  • Komitet Badań nad Migracjami PAN
  • Komitet Nauk Demograficznych PAN
  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie
  • NOVA - Norwegian Social Research, Oslo
  • Pool of the European Youth Researchers, European Commission and Council of Europe Youth Partnership – członkini dr Ewa Krzaklewska
  • Seks Work Polska
  • Stowarzyszenie Centrum Edukacji i Profilaktyki Społecznej Parasol
  • Stowarzyszenie Strefa Wenus z Milo

Wybrane publikacje zespołowe

  • Krzaklewska, Ewa (red.) 2018 w druku. Co nam daje równość? Wpływ równości płci na jakość życia i rozwój społeczny w Polsce, Kraków: WUJ.
  • Ślusarczyk, Magdalena, Paula Pustułka, Justyna Struzik (red.). 2018. Contemporary Migrant Families: Actors and Issues. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.
  • White, Anne, Izabela Grabowska, Paweł Kaczmarczyk, Krystyna Slany. 2018. The Impact of Migration on Poland. EU Mobility and Social Change. London: UCLPress.
  • Slany, Krystyna, Justyna Struzik. 2016. Transfam: Doing Family in a Transnational Context: Demographic Choices, Welfare Adaptations, School Integration and Every-day Life of Polish Families Living in Polish-Norwegian Transnationality. Research Report. Kraków: Jagiellonian University (PUBLIKACJA)
  • Slany, Krystyna, Paula Pustułka, Magdalena Ślusarczyk, Eugene Guribye (red). 2018. Transnational Polish Families in Norway: Social Capital, Integration, Institutions and Care. Frankfurt am Main: Peter Lang.
  • Joanna Mizielińska, Justyna Struzik, Agnieszka Król, 2017, Różnym głosem. Rodziny z wyboru w Polsce, Warszawa: PWN.
  • Warat, Marta, Ewa Krzaklewska, Anna Ratecka, Krystyna Slany (red.). 2016. Gender equality and quality of life. Perspectives from Poland and Norway. Frankfurt am Main: Peter Lang
  • Ciaputa, Ewelina, Beata Kowalska, Ewa Krzaklewska, Anna Ratecka, Krystyna Slany, Beata Tobiasz-Adamczyk, Marta Warat i Barbara Woźniak. Równość płci i jakość życia. Raport z badań sondażowych. 2016. Kraków: Uniwersytet Jagielloński (PUBLIKACJA)
  • Katarzyna Wojnicka, Ewelina Ciaputa (red.). 2011. Karuzela z mężczyznami. Problematyka męskości w polskich badaniach społecznych, Kraków: Impuls
  • Slany, Krystyna, Katarzyna Wojnicka, Justyna Struzik (red.). 2011. Gender w społeczeństwie polskim, Kraków: Nomos
  • Slany, Krystyna, Beata Kowalska, Magda Ślusarczyk (red.). 2011. Kalejdoskop genderowy. W drodze do poznania płci społeczno-kulturowej w Polsce, Kraków: WUJ

Historia Zakładu

Historia Zakładu Badań Problemów Ludnościowych wyrasta z długiej tradycji zainteresowań demograficznych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Odzwierciedlały się one zarówno na płaszczyźnie teoretyczno-badawczej, jak i instytucjonalnej. Już w uformowanej przez prof. Jana Stanisława Bystronia w 1930 roku Katedrze Etnologii i Socjologii podejmowane były wątki demograficzne, rozwijane następnie przez prof. Kazimierza Dobrowolskiego, prof. Pawła Rybickiego i jego współpracowników. W 1957 roku powstała Katedra Socjologii i Demografii UJ, którą kierował prof. Paweł Rybicki.

Warto podkreślić, iż rozwijanie demografii na gruncie socjologii krakowskiej stanowiło jej wyróżnik w skali ogólnopolskiej. Do tamtego czasu nie była ona instytucjonalnie reprezentowana na polskich uniwersytetach. W 1970 roku Katedra wraz z zespołem przeszła do nowo powstałego Instytutu Socjologii, tworząc w jego ramach Zakład Socjologii. Obok Pawła Rybickiego wybitną badaczką i wykładowczynią problematyki demograficznej była prof. Wanda Czarkowska, której uczennicami są prof. Krystyna Slany i dr Krystyna Kluzowa. W oparciu o Katedrę Socjologii i Demografii powstała w Instytucie Socjologii Pracownia Demograficzna, której kierownictwo objęła właśnie Wanda Czarkowska. W latach 1976-1979 pełniła ona również funkcję wicedyrektora Instytutu Socjologii UJ.

Prof. Wanda Czarkowska była cenioną demografką w skali kraju demografem, członkinią Komitetu Nauk Demograficznych PAN, a także wybitną wykładowczynią. Jej wiedzy i umiejętnościom dydaktycznym należy w głównej mierze zawdzięczać wysokie postawienie działu demografii na studiach socjologicznych w UJ. Była również, co należy szczególnie podkreślić, niekwestionowanym autorytetem moralnym, zarówno dla pracowników Instytutu Socjologii, jak i dla studentów. Wanda Czarkowska jest autorką m.in. tak kluczowych prac z dziedziny demografii jak: Prognozy demograficzne, Typy struktur wieku ludności regionu krakowskiego, Elementy demografii (współautorki K. Kluzowa, K. Slany). Prace te należą do kanonu lektur z zakresu socjologii ludności.

Po jej odejściu na emeryturę w 1982 roku Pracownią Demograficzną kierowała dr Krystyna Kluzowa. W ramach działalności Pracowni powstało wiele prac naukowych, prowadzone były także badania empiryczne, realizowane w ramach problemów węzłowych, m.in.
a) Zastosowanie modeli matematycznych w prognozowaniu demograficznym dla małych miejscowości, grant zespołowy nr.11.11980, realizowany pod kierunkiem Wandy Czarkowskiej;
b) Demograficzne i psychologiczno-kulturowe uwarunkowania dzietności rodzin, grant zespołowy nr 11.5 1983 realizowany pod kierunkiem Wandy Czarkowskiej;
c) Małżeństwa powtórne w Polsce, grant zespołowy nr 09.02.1989 realizowany pod kierunkiem dr Krystyny Kluzowej).

W 1989 roku Pracownia Demograficzna została włączona do Zakładu Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej, kierowanej przez prof. Krzysztofa Frysztackiego.

Formalnie Zakład Badań Problemów Ludnościowych zostaje utworzony w roku 2002 z inicjatywy prof. zw. dr hab. Krystyny Slany w kooperacji z dr hab. Beatą Kowalską. W ramach tego Zakładu w roku 2003 dzięki rozwijanym wcześniejszej badaniom empirycznym i prowadzonej działalności dydaktycznej zinstytucjonalizowana została nowa specjalność w Instytucie Socjologii Społeczno-kulturowa tożsamość płci (w roku 2013 poprzez wejście życie tzw. procesu bolońskiego wszystkie dotychczasowe programy zostają zmienione) oraz studia podyplomowe pod taką samą nazwą, realizowane dzięki funduszom norweskim w latach 2009-2011 (FSS). W ramach tej specjalizacji studentki i studenci zapoznawali się z obiektywnymi, wielowymiarowymi i interdyscyplinarnymi studiami nad płcią prowadzonymi w wymiarze biologicznym, antropologicznym, psychologicznym, społecznym, historycznym, prawnym, etycznym i filozoficznym. Specjalizacja ta wyrastała z zapotrzebowania studentów/ek na tego rodzaju wiedzę i wyraża się przygotowaniem licznych prac na poziomie licencjackim, magisterskim i doktorskim. Powstały ośrodek, nazywany popularnie gender studies staje się jednym z najważniejszych nie tylko w Polsce, ale na świecie, co wyraża się licznymi projektami badawczymi, organizowanymi konferencjami (np. Gender w społeczeństwie polskim, Płeć-ekonomia-migracje, Akademicki Kongres Feministyczny, Kobiece utopie w działaniu) i współpracą z międzynarodowymi instytucjami i uniwersytetami w Europie i USA.

Z Zakładem związane były: dr Katarzyna Wojnicka, dr Agnieszka Małek, dr Małgorzata Krywult, dr Paula Pustułka, dr hab. Katarzyna Zielińska, prof. UJ, mgr Stella Strzemecka.

Konferencja Troubling Times for Europe już za nami!

Dawno już Kraków nie gościł tak wielu badaczek i badaczy procesów migracyjnych. Przez dwa dni mieliśmy możliwość wysłuchania wielu interesujących referatów i uczestniczenia w inspirujących dyskusjach. Aż szkoda, że tak krótko.

Inaugurację konferencji poprzedziło plenarne posiedzenie Komitetu Badań nad Migracjami PAN, w trakcie którego dr hab. prof. Uniwersytetu Wrocławskiego  Joanna Wojdon wygłosiła referat  na temat Wyzwania w badaniach nad dzisiejszą Polonią amerykańską. Ponadto Prof. Marek Okólski został uhonorowany specjalną księgą pamiątkową z okazji 50-lecie swojej pracy naukowej.

A tu już Międzynarodowa Konferencja Troubling Times for Europe? Families, Migration and Politics

 

Konferencja stanowiła podsumowanie projektu badawczego TRANSFAM - Doing Family in a Transnational Context. Demographic choices, welfare adaptations, school integration and every-day life of Polish families living in Polish-Norwegian transnationality. Projekt trwał trzy lata (2013-2016) i  miał na celu:

  •  scharakteryzowanie demograficzne i socjologiczne napływu z Polski do Norwegii, z uwzględnieniem transnarodowych i integracyjnych strategii stosowanych przez migrantów i ich rodziny na rynku pracy i w rodzinie;
  • zbadanie fal napływu do Norwegii z odniesieniem do społecznego kapitału migracyjnego, sieci migracyjnych, organizacji polonijnych, organizowania się i aktywizmu Polaków w Norwegii (np. lokalnych klubach, stowarzyszeniach, grupach wsparcia, społecznościach religijnych itp.);
  • zanalizowanie funkcjonowania rodzin transnarodowych, praktyk i celów rodzinnych, powiazań z instytucjami norweskimi (przedszkola, szkoły) i szerszym środowiskiem społecznym, dalej zidentyfikowanie głównych strategii w celu podtrzymywania transnarodowych więzi rodzinnych i relacji ponadnarodowych;
  • dostarczenie wiedzy o dzieciach w rodzinach migracyjnych uwzględniając ich własne doświadczenia, przeżycia i odczucia. Starano się ukazać ich funkcjonowanie, problemy integracyjne w  instytucjach edukacyjnych i środowisku rówieśniczym.  Dalej badano identyfikacje i poczucie przynależności narodowej, podtrzymywanie i praktykowanie więzi rodzinnych;
  • przenalizowanie problemów z integracją, jakie dotykają migrantów (zarówno dorosłych, jak i dzieci) po powrocie do Polski  na bazie prowadzonych warsztatów z rodzicami i pracownikami socjalnymi i  opracowane rekomendacji, w szczególności w odniesieniu do lokalnych i edukacyjnych wyzwań, jakie niesie za sobą migracja i reemigracja;
  • opracowanie  pilotażowego programu edukacji interkulturowej dla polskich szkół przyjmujących dzieci powracające z migracji;
  • wykorzystanie badań dla kształtowania polityk publicznych w zakresie  m.in. migracji, rodziny, integracji, równości oraz upowszechniania wyników wśród kluczowych publiczności: zarówno akademickiej, jak i instytucjonalnej w obu krajach. Badania winny być podstawą rewizji polityk i ich implementacji zarówno w Polsce, jak i Norwegii.

Konferencja stanowiła zwieńczenie debaty zapoczątkowanej przez projekt TRANSFAM na temat szerokiego spektrum badań nad transnarodowością oraz metodologicznych i teoretycznych podjeść do zjawiska współczesnych migracji. Główne dwa filary konferencji stanowiły studia nad rodziną w kontekście globalnych migracji oraz sytuacja uchodźców i uchodźczyń w obliczu polityk Unii Europejskiej.  

Wydarzenie zgromadziło wielu wybitych badaczy i badaczek zajmujących się tematyką migracji, transnarodowości, rodziny, edukacji, wielokulturowości oraz polityk migracyjnych. Mieliśmy okazję wysłuchać 58 referatów oraz 4 wykładów wygłoszonych przez zaproszonych gości, które pogłębiły najważniejsze tematy konferencji.

Konferencję otworzył prof. Marcin Lubaś – Dyrektor Instytutu Socjologii UJ, zaś słowo wstępne wygłosiła prof. Krystyna Slany – Kierownik projektu TRANSFAM. Jako pierwsza wystąpiła profesor Rhacel Salazar Parreñas z Uniwersytetu Południowej Kalifornii (USC) z wykładem Who Cares for the Children? Gender and Transnational Families. W oparciu o badania prowadzone przez nią wśród filipińskich rodzin prof. Parreñas przedstawiła genderową analizę zjawiska migracji i jej wpływu na wychowanie  i opiekę nad dziećmi. Wykład badaczki był wprowadzeniem do dnia pełnego referatów oraz dyskusji na temat istoty oraz dynamiki zmian rodzin transnarodowych, roli dzieci w procesach decyzyjnych dotyczących migracji oraz znaczenia edukacji międzykulturowej dla integracji.

Niezwykle ważna była również debata oraz panel poświęcony wyzwaniom, jakie stoją przed Europą w obliczu tzw. kryzysu uchodźczego. Przejmującą relację o sytuacji uchodźców na granicach państw europejskich, między innymi w Turcji i Hiszpanii, przedstawił dr Daniel Briggs z Uniwersytetu Europejskiego w Madrycie w wykładzie Families here, there and everywhere: Refugee families, border stories and coping mechanisms in a time of forced displacement. Dr Briggs przywołując historie I doświadczenia uchodźców i ich rodzin, z którymi miał okazję rozmawiać podczas swoich badań etnograficznych, wskazał na nieudolność i brak stanowczych działań instytucji europejskich i poszczególnych państw wobec  omawianego kryzysu. Kolejne panele otworzyły przestrzeń na dyskusję  o agencji Frontex, potencjalnych efektach tzw. Brexitu, politykach integracyjnych, tendencjach antyuchodźczych w Europie oraz metodologicznych i teoretycznych ograniczeniach związanych z badaniem migracji. Jak podkreśliła Randi Waerdahl z ośrodka badawczego Agder Research, podsumowując konferencję, fundamentem badań nad migracjami powinno być uznanie różnic kulturowych, które staje się punktem wyjścia do  dalszych badań, analiz i rekomendacji.

 

Dzień drugi konferencji rozpoczął wykład Sending and receiving country perspectives on family migration wygłoszony przez prof. Anne White z University College London, który oparty był na jej długoletnich badaniach polskiej migracji oraz wpływu dynamikę rodzin i relacji międzygeneracyjnych. Kolejne panele i dyskusje pogłębiały kwestie związane z migracjami i praktykami rodzinnymi, w tym: relacjami intymnymi, macierzyństwem i ojcostwem, polityką społeczną krajów wysyłających i przyjmujących oraz nowymi formami mobilności. Po raz kolejny mocno wybrzmiała kwestia genderowej analizy zjawiska migracji, zarówno w panelu dotyczącym opieki i solidarności międzypokoleniowej, polskich rodzin migranckich oraz konstruowania macierzyństwa i ojcostwa o transnarodowym charakterze.

W wystąpieniach oraz dyskusjach wielokrotnie pojawiał się motyw opieki, dywersyfikacji źródeł opieki związanej z migracjami, opieki w obrębie rodzin transnarodowych oraz kwestii związanych z procesami starzenia się społeczeństw europejskich i roli państwa opiekuńczego. Niezwykle interesujący wykład Expanding our imagination on care through aging- and migration-informed studies krytycznie wyprowadzający do zagadnień związanych opieką i pracą opiekuńczą  wygłosiła prof. Sandra Torres z Uniwersytetu w Uppsali . Zaprezentowała między innymi wyniki swoich badań w Szwecji i przedstawiła główne wyzwania wynikające z gwałtownie postępujących procesów starzenia się społeczeństwa.

Należy podkreślić, że wszystkie referaty były oparte wynikach badań, zarówno długoletnich, międzynarodowych projektów badawczych, jak również pracach doktorskich. Były to rzetelnie ugruntowane dane empiryczne opisujące, analizujące i próbujące wyjaśnić złożoność zjawiska migracji. Szczególny nacisk podczas konferencji położony został na rodzinę i jej przemiany w kontekście globalizacji i transnarodowych praktyk. Paneliści i panelistki prezentując wyniki badań z dziećmi z rodzin migracyjnych zwróciły uwagę na nieobecność podmiotowości dzieci w tradycji badań badan nad migracjami. Zaprezentowano również wyniki wielu istotnych badań dotyczących migracji Polek i Polaków – zjawiska, które nasiliło się po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Badacze i badaczki z projektu TRANSFAM zaprezentowali 6 referatów opartych na podstawie polsko-norweskich badań. Niezwykle istotny był szeroki wachlarz metodologii stosowanych w badaniach nad migracjami, ze szczególnie ważną rolą metodologii jakościowej. Zarówno projekt TRANSFAM jak i znakomita większość prezentowanych badań wskazuje na metody jakościowe, jako narzędzia pozwalające precyzyjniej i dokładniej opisać migracyjne oraz transnarodowe praktyki. Wierzymy, że konferencja nie tylko przyczyniła się do pogłębienia refleksji nad współczesnymi procesami migracyjnymi I rodzinami transnarodowymi, ale także umożliwi współpracę pomiędzy różnymi ośrodkami badawczymi, oraz wzmocni głos badaczy I badaczek w dyskusji o wyzwaniach stojących przed Europą.

Zapraszamy do śledzenia aktualności na naszej stronie internetowej. Już niedługo pojawi się więcej informacji na temat publikacji podsumowującej projekt.

Zapraszamy do GALERII wydarzenia.

 

 

Data opublikowania: 06.07.2016
Osoba publikująca: Katarzyna Rabiej-Sienicka