Zaproszenie na otwarte zebranie naukowe Zakładu Socjologii Struktur Społecznych Instytutu Socjologii UJ

Zaproszenie na otwarte zebranie naukowe
Zakładu Socjologii Struktur Społecznych Instytutu Socjologii UJ 

 

Zapraszam uprzejmie na otwarte zebranie naukowe Zakładu Socjologii Struktur Społecznych Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, które odbędzie się dnia 13 stycznia 2021 roku o godzinie 10:00 na platformie MS TEAMS.


Na zebraniu dr hab. Marcin Lubaś, prof. UJ wygłosi referat pt. 

Samotność senioralna i opór przed utowarowieniem pracy opiekuńczej na wsi.

 

Abstrakt wystąpienia:

Poniższe rozważania opierają się na analizie jakościowych wywiadów socjologicznych przeprowadzonych w ramach kierowanego przez prof. Piotra Nowaka projektu „Diagnoza postaw społecznych wobec starości, wsparcia społecznego oraz zapotrzebowania na usługi opiekuńcze”. Analiza ma charakter eksploracyjny, jej celem jest zwróceniu uwagi na społeczne uwarunkowania procesów starzenia się na obszarach wiejskich. Materiał empiryczny zawarty w wywiadach opiera się na doświadczeniu i wiedzy interlokutorów – ekspertów i innych mieszkańców wsi.

Analiza prowadzona jest z perspektywy teorii wymiany społecznej i teorii utowarowienia. Analiza daje podstawy do wniosku, że zmieniają się gwałtownie uwarunkowania procesów starzenia na wsi. Efektem migracji zarobkowych, wyludnienia, braku inwestycji w infrastrukturę instytucjonalną na wsi jest pogłębiające się doświadczenie osamotnienia seniorów mieszkających na wsi. Seniorzy wiejscy pozbawieni są na ogół możliwości jakie daje aktywna polityka senioralna w miastach (stowarzyszenia seniorów, uniwersytety trzeciego wieku). Słabej infrastrukturze wsparcia aktywności seniorów towarzyszy wykluczenie informatyczne. Przemiany strukturalne na wsi prowadzą do kryzysu klasycznego wzorca pracy opiekuńczej na wsi – opartego o w większym stopniu o pracę kobiet i zasady wymiany odwzajemnionej w ramach wielopokoleniowej rodziny. W efekcie część seniorów na wsi skazana jest na osamotnienie albo opiekę w ograniczonym zakresie nie spełniającą ich oczekiwań.

Projekt w ramach którego prowadzono wywiady pogłębione jest próbą przeciwdziałania zjawisku samotności senioralnej na wsi poprzez stworzenie i rozwój instytucji gospodarstw opiekuńczych. Takie rozwiązania instytucjonalne funkcjonują już w innych krajach europejskich takich jak Holandia, Norwegia czy Włochy, ale nie były dotąd wykorzystywane w Polsce.

Teoria utowarowienia czerpiąca z prac węgierskiego ekonomisty Karla Polanyi’ego rozwijana we współczesnej antropologii społeczno-kulturowej oraz socjologii pozwala zrozumieć opory jakie może budzić wdrażanie instytucji gospodarstw opiekuńczych na terenie Polski, nawet jeśli rozwiązanie tego rodzaju wydaje się bardzo potrzebne z uwagi na wspomniane wyżej nowe i niepokojące uwarunkowania procesów starzenia się na wsi.

W swojej ogólnej postaci teoria ta opisuje postępujące w efekcie rozwoju kapitalizmu procesy utowarowienia i urynkowienia wszelkich form wymiany między ludźmi. Wraz z rozwojem kapitalizmu wymiana rynkowa staja się podstawowym i dominującym mechanizmem integracji społecznej wypierając czy marginalizując inne postaci wymiany między ludźmi: tak zwane wymiany odwzajemnione oraz wymiany redystrybucyjne. Jest to o tyle istotne, że praca opiekuńcza nad osobami w wieku senioralnym jest nawet obecnie świadczona w ramach systemu wymian odwzajemnionych stanowiących trwałe uwarunkowanie życia społecznego w ogóle. Ważnym ustaleniem Polanyi’ego było stwierdzenie, że proces wypierania przez wymianę rynkową innych form wymiany przyczyniając się do gwałtownego zwiększenia efektywności gospodarczej jednocześnie prowadzi do atrofii relacji międzyludzkich relacji oraz kryzysu norm i wartości moralnych regulujących życie społeczne. Znakomicie wyraża ten proces definicja cynizmu jaką podaje w jednym ze swych utworów Oscar Wilde: cynik to człowiek, który zna cenę wszystkiego ale nie zna wartości niczego.

Tworzenie i rozwój gospodarstw opiekuńczych trudno rozpatrywać poza kontekstem postępującego utowarowienia pracy opiekuńczej. Procesy utowarowienia – również w obszarze pracy opiekuńczej – budzą jednak społeczny opór lub co najmniej ambiwalentne uczucia. Świadczą o tym treści wywiadów wskazujące, że utowarowienie pracy opiekuńczej może spotykać się ze społeczną krytyką. Nie oznacza to, że rozmówcy potępiają wszelkie postaci utowarowienia pracy opiekuńczej, raczej, że ludzie uznają iż dopuszczalne jest łączenie w systemie opieki różnych form świadczeń, czyli zarówno świadczeń w ramach wymian odwzajemnionych (pomoc w rodzinie), jak też opartych na innych zasadach (redystrybucji, urynkowienia świadczeń).

dr hab. Marcin Lubaś, prof. UJ

 

Referat został przygotowany w oparciu o analizę danych jakościowych zebranych w ramach realizowanego w Instytucie Socjologii UJ projektu GROWID: Gospodarstwa opiekuńcze w rozwoju obszarów wiejskich wobec wyzwań demograficznych finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG.

Zebranie będzie okazją do dyskusji wokół poruszanego przez prelegenta tematu, a także możliwością do zapoznania się z innymi badaniami realizowanymi w ramach projektu GROWID.

 

O projekcie:

Gospodarstwa pełniące funkcje społeczne to innowacyjne rozwiązanie, które jest coraz powszechniej stosowane w wielu krajach europejskich. Jego sednem jest wykorzystanie wyjątkowych miejsc, jakimi są wieś i gospodarstwa rolne do tworzenia usług dla osób wymagających wsparcia.

Rolnicy, udostępniając swoje siedliska osobom z zewnątrz mają wiele do zaoferowania:

  • możliwość przebywania blisko natury i doświadczania przyrody zmieniającej się wraz z rytmem pór roku,
  • kontakt ze zwierzętami, 
  • możliwość wykonywania lekkich i przyjemnych prac oraz przede wszystkim nawiązywanie relacji z innymi ludźmi.

Na bazie gospodarstw rolnych może powstać w Polsce sieć przyjaznych miejsc, w których wsparcie znajdą osoby starsze, doświadczające chorób, niepełnosprawności i samotne. Stworzenie sieci gospodarstw pełniących funkcje opiekuńcze pozwoli na sprostanie wyzwaniom przed jakimi stoi polska wieś, które związane są ze starzeniem się społeczeństwa, koniecznością podnoszenia jakości życia mieszkańców obszarów wiejskich oraz poszukiwaniem dodatkowych źródeł dochodów dla właścicieli gospodarstw rolnych. Celem projektu GROWID jest stworzenie narzędzi, które doprowadzą do realizacji tej wizji w Polsce. Projekt realizowany przez konsorcjum w składzie: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Instytut Socjologii UJ, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie.

Więcej informacji o projekcie znajdą Państwo na stronie internetowej projektu: www.growid.pl.

 

Udział w zebraniu:

Zebranie ma charakter otwarty, dlatego zapraszamy wszystkich Państwa do udziału online. Zebranie będzie odbywać się z wykorzystaniem platformy MsTeams.

Osoby zainteresowane udziałem prosimy o przesłanie do 12 stycznia 2021 roku informacji z adresem mailowym, na który zostanie w dalszej kolejności wysłany link do spotkania. Zgłoszenia należy kierować na adres: adam.dabrowski@uj.edu.pl.

 

Z wyrazami szacunku,

Kierownik Zakładu Socjologii Struktur Społecznych IS UJ
dr hab. Piotr Nowak, prof. UJ 


Zob. ZAPROSZENIE NA ZEBRANIE

Data opublikowania: 08.01.2021
Osoba publikująca: Olga Maciejewska